Cofeb Sant Martin o Tours, Esgob

Mae rhywbeth hynod o ddynol am y ffordd y mae’r deg dyn yn yr Efengyl heddiw yn cwrdd â Iesu. Nid ydynt yn dod ato gyda pharatowyd neu areithiau hir. Maent yn sefyll o bell, wedi’u gwahanu gan eu clwyfau, a’u llais yn codi yn yr un gwaedd y mae unrhyw un sydd wedi bod mewn poen yn ei adnabod: 'Iesu, Feistr! Trugarha wrthym!' Mae’r gwaedd hwn yn ddistaw, yn ddyfn, ac yn llawn o’r anobaith hwnnw sy’n dod pan fyddwch chi’n teimlo bod y byd wedi troi ei gefn arnoch chi.

Meddyliwch am y pellter hwnnw. Mae’r deg dyn yn sefyll 'ar bellter'. Mae hynny’n ddelwedd mor bwerus o’r hyn y mae hiraeth yn ei wneud i’n calonnau. Weithiau, mae’r boen yn teimlo fel wal sy’n ein cadw ni ar bellter oddi wrth y bywyd yr oeddem yn ei adnabod gynt, neu oddi wrth y llawenydd a oedd unwaith yn llenwi ein cartrefi. Alan a Thao, Ryan, rwy’n gwybod y pellter hwnnw. Mae’r gadair wag, y distawrwydd yn yr ystafell lle roedd Benjamin yn arfer bod yn codio neu’n sôn am ei 'con chim airlines', yn teimlo fel y pellter hwnnw rhwng y claf a’r iachawdwriaeth. Ond gwrando ar y gair cyntaf: 'Iesu, Feistr!' Mae eu llais yn cyrraedd Iesu. Nid yw’r pellter yn rhwystr i’w drugaredd.

Roedd Benjamin yn fachgen a oedd yn gwybod beth oedd bod yn agos at y rhai yr oedd yn eu caru. Cofiwch y foment honno pan oedd yn eistedd wrth y bwrdd bwyta, yn edrych yn ddistaw, yn gwisgo ei gadwyn arian, yn ymgolli yn ei feddyliau. Roedd ei chwilfrydedd yn golygu bod ei galon bob amser yn cyrraedd allan, yn ceisio deall, yn ceisio cysylltu. Roedd ei gariad at ei deulu, at ei dad, at ei frawd Ryan, yn rhywbeth na allai unrhyw bellter ei dorri. Pan oedd yn ddeuddeg oed, fe wylodd dros ei dad oherwydd ei fod yn ofni ei golli—dyna oedd calon a oedd yn gwybod beth oedd gwerth perthynas. Nid oedd Ben yn sefyll ar bellter; roedd yn byw yn y canol, yn y gwres o gariad teuluol.

Ond rhaid inni fod yn onest. Mae yna ddyddiau pan fydd y gwaedd am drugaredd yn teimlo’n ddi-ateb. Mae’r naw dyn arall yn yr Efengyl yn mynd ymlaen heb ddychwelyd. Efallai eu bod nhw wedi bod yn brysur, neu wedi bod yn rhy ddryslyd gan eu hiechyd newydd. Ond mae’r un Samaritan—y dieithryn—yn troi’n ôl. Mae’n syrthio wrth draed Iesu. Mae’n gwybod mai’r peth pwysicaf nid yw’r iachâd ei hun, ond y Ffynhonnell. Mae’n gwybod bod y diolch yn fwy na’r rhodd.

I’r rhai ohonoch sy’n cario baich y cwestiwn 'pam?', i’r rhai sy’n teimlo bod eu calon wedi’i chwalu, gwrando ar yr hyn y mae Iesu yn ei ddweud wrth y dyn hwn: 'Sefwch, a dos; dy ffydd sydd wedi dy achub di.' Nid yw hyn yn golygu bod y boen yn diflannu ar unwaith. Mae’r hiraeth yn parhau. Ond mae’r addewid yn bresennol: rydych chi wedi’ch achub. Nid ydych chi wedi’ch gadael ar ben eich hun. Mae’r hunan-gyhuddo hwnnw—y meddwl a wnaethoch chi fethu rhywbeth, neu y gallai eich gwyliadwriaeth fod wedi newid y cwrs—rhaid i chi ei adael wrth draed Iesu heddiw. Nid oedd unrhyw beth y gallech chi fod wedi’i wneud yn wahanol. Mae salwch yn rhan o’r byd hwn sydd wedi syrthio, ond nid yw’n gosb, ac nid yw’n fai arnoch chi. Rydych chi wedi caru Ben gyda phopeth oedd gennych chi. Ac mae’r cariad hwnnw yn ddiogel yn nwylo Duw.

Mae’r darlleniad cyntaf o lythyr Paul at Titus yn dweud wrthym: 'Pan ymddangosodd caredigrwydd a chariad hael Duw ein Hachubwr, nid oherwydd gweithredoedd cyfiawn a wnaethom ni... ond oherwydd ei drugaredd ef, y’n hachubodd.' Dyma’r trobwynt. Nid ein perffeithrwydd ni sy’n ein hachub, ond ei drugaredd ef. Mae Ben yn byw yn y drugaredd honno nawr. Mae’n gwybod y gwirionedd nad oeddem yn gallu ei weld yn llawn ar y ddaear. Mae ei wên, ei chwilfrydedd, ei gariad at ei 'con chim airlines', i gyd wedi’u cymryd i mewn i’r wledd dragwyddol. Nid yw wedi diflannu; mae wedi cyrraedd y cartref y mae pob un ohonom yn ysu amdano.

Ryan, fy mrawd anwyl, rydych chi’n cario etifeddiaeth o gariad. Mae’r ffordd y buoch chi’n chwarae, yn teithio, ac yn breuddwydio gyda Benjamin yn rhan o’r hyn sy’n eich gwneud chi yn bwy ydych chi. Peidiwch â bod ofn y pellter hwnnw. Mae Ben yn agosach nag y gallwch chi ei ddychmygu. Pan fyddwch chi’n edrych ar y sêr neu’n meddwl am y byd y tu hwnt i’r awyr, cofiwch fod eich brawd yn rhan o’r goleuni hwnnw. Mae ef yn aros amdanoch chi, ac mae’n eich caru chi gyda’r un cariad a ddaeth mor naturiol iddo ef bob amser.

Alan a Thao, rwy’n gwybod nad yw’r dagrau yn stopio’n hawdd. Ond cofiwch y breuddwydion hynny—y foment pan welodd y tad ei fab yn iach, yn gryf, yn dweud 'Con, mae popeth yn iawn.' Mae’r geiriau hynny yn wir. Mae Ben yn iach, yn gryf, ac yn byw yn y wledd. Mae ei gariad yn parhau i ddyfrhau’r ddaear drwy’r ffynnon a adeiladwyd yn ei enw, drwy’r gweithredoedd o garedigrwydd y mae ei gof yn eu hysbrydoli. Mae ei fywyd yn dal i roi bywyd i eraill. Dyna yw gwir ystyr y Samaritan sy’n dychwelyd: mae’r diolch yn troi’n weithred o gariad sy’n newid y byd.

Beth allwn ni ei gario allan drwy’r drws heddiw? Cymerwch un foment, yn ddistaw, i ddiolch i Dduw am y rhodd o Benjamin. Nid am y boen o’i golli, ond am y rhodd o’i fywyd. A gwnewch un gweithred fach o garedigrwydd—gair, gweddi, neu gymorth—i rywun arall yn ei enw. Mae’r gweithredoedd hyn yn ein cysylltu ni â’r nefoedd. Ac wrth i chi gamu allan, gadewch i heddwch Duw, yr hwn sy’n casglu ei blant dan ei adenydd, lenwi eich calonnau. Mae’r cariad hwnnw yn ddiogel, ac mae Ben yn aros amdanoch chi, yn gwenu o’r nefoedd. Mae’r wledd yn barod, ac mae’r cariad yn dragwyddol. Amen.