Cofeb Sant Josaphat, Esgob a Merthyr

Pan edrychwn ar y byd o’n cwmpas, yn aml iawn mae ein llygaid yn chwilio am arwyddion mawr. Rydym yn chwilio am y goleuni sy’n fflachio, y newid dramatig, y dystiolaeth y gellir ei phwyntio ati: 'Edrychwch, mae’r Deyrnas yma!' neu 'Edrychwch, mae hi draw yna!' Mae’r Phariseaid yn yr Efengyl heddiw yn gofyn i Iesu am y math hwn o arwydd. Maent eisiau map, maent eisiau amserlen, maent eisiau sicrwydd gweladwy o’r hyn sy’n digwydd yn y nefoedd. Ond mae Iesu yn rhoi ateb sy’n ein gorfodi i stopio. 'Ni ddaw teyrnas Dduw mewn ffordd y gellir ei gwylio,' meddai. 'Oherwydd, wele, mae teyrnas Dduw yn eich plith chwi.'

Meddyliwch am y ddelwedd honno o’r Deyrnas sydd 'yn ein plith'. Nid yw’n rhywbeth sy’n ymddangos ar y gorwel fel storm bell; mae’n bresennol yn y ffordd y mae cariad yn llifo rhwng pobl. Mae’n bresennol yn y cysylltiadau hynny sy’n ymddangos yn gyffredin ond sydd, mewn gwirionedd, yn sanctaidd. Mae’r Deyrnas wedi’i chuddio yn y ffordd y mae tad yn edrych ar ei fab, yn y ffordd y mae brawd yn cofio ei frawd, yn y ffordd y mae calon yn agor i roi heb ofyn am ddim yn ôl.

Benjamin Vo oedd y bachgen a ddeallodd y dirgelwch hwn yn ddwfn. Roedd ei feddwl yn ddisglair, yn gallu llywio byd cymhleth technoleg a chodiadau, yn dysgu am AWS ac yn codio gemau gyda’r un sgil a’i dad. Ond y tu ôl i’r holl ddata, y codio, a’r prosiectau, roedd calon a oedd yn gwybod mai’r peth mwyaf gwerthfawr oedd y cysylltiadau rhwng pobl. Cofiwch y ffordd y byddai’n edrych ar awyrennau. Roedd ei angerdd dros dechnoleg awyrennol, ei ddiddordeb yn y Boeing 737, a’i freuddwydion am 'con chim airlines' yn fwy na dim ond diddordeb yn y peiriannau; roedd yn ddiddordeb yn y ffordd y mae pethau’n cysylltu’r byd. Roedd ganddo’r chwilfrydedd hwnnw a oedd yn ei wneud yn barod i archwilio, i ddysgu, i fynd ymhellach. Roedd yn byw gyda’r math hwnnw o ddisgwyl, fel pe bai’n gwybod bod rhywbeth mwy, rhywbeth hardd, yn aros amdano. Roedd y Deyrnas yn bresennol yn ei wên, yn ei garedigrwydd, yn y ffordd y byddai’n giglo wrth siarad am ei gwmni awyrennau dychmygol. Roedd y Deyrnas yn ei blith, ac trwyddo ef, roedd hi yn ein plith ninnau.

Ond rhaid inni fod yn onest â’n hunain cyn y gall y geiriau hyn lanio yn ein calonnau. Mae yna ddyddiau pan fydd y Deyrnas yn teimlo’n bell, pan fydd y sychder yn teimlo’n fwy real na’r afon. Alan a Thao, Ryan, rwy’n gwybod y ffordd y mae’r absenoldeb yn gallu gwneud i bob eiliad deimlo’n llwythog. Peidiwch â cheisio cuddio’r boen honno. Nid yw Duw yn gofyn i chi fod yn gerrig. Mae’r hiraeth hwnnw, y dagrau hynny sy’n disgyn yn ddistaw pan fydd y byd yn cysgu, yn dystiolaeth ddiymwad o’r cariad enfawr a roesoch i Benjamin. Mae’r cariad hwnnw yn ddiogel, yn ddi-dor, ac yn ddiogel yn nwylo’r Tad. Mae’r hiraeth hwnnw yn rhan o’r ffordd y mae Duw yn eich dal chi nawr. Ac i’r rhai ohonoch sy’n cwestiynu, sy’n meddwl a wnaethoch ddigon, a wnaethoch chi fethu rhywbeth: gwrando ar eiriau Iesu yn y Beibl. Nid yw salwch yn gosb. Nid yw’n nam ar eich rhan chi. Mae yna bethau yn y byd hwn sydd y tu hwnt i’n rheolaeth ni, ac ni allai unrhyw wyliadwriaeth ddynol fod wedi newid y cwrs hwn. Rhyddhewch eich hunain o’r baich hwnnw. Mae Ben yn ddiogel, ac mae Duw yn eich caru chi yn eich poen, nid yn eich cyhuddo. Nid oedd unrhyw beth y gallech chi fod wedi’i wneud yn wahanol. Mae eich cariad wedi bod yn ddigon, ac mae’n parhau i fod yn ddigon yn nwylo’r Arglwydd.

Ac yna, yn y darlleniad cyntaf o lythyr Paul at Philemon, cawn y trobwynt, yr eiliad lle mae’r goleuni’n torri trwy’r tywyllwch. Mae Paul yn ysgrifennu am Onesimus, a oedd unwaith yn 'ddifuddiol' ond sydd bellach yn 'ddefnyddiol'. Mae’n galw ar Philemon i’w groesawu 'nid mwyach fel caethwas, ond fel brawd annwyl'. Dyma’r Deyrnas yn gweithredu. Mae’n gweddnewid perthnasoedd. Mae’n gwneud y pellter rhwng pobl yn ddiflanedig. Mae Paul yn dweud: 'Os yw wedi dy droseddu, neu os oes arno ddyled i ti, cyfrifa hynny ar fy nghyfrif i.' Dyna yw Crist. Mae ef yn cymryd ein holl ddyledion, ein holl boen, ein holl gwestiynau, ac yn dweud: 'Cyfrifwch hynny ar fy nghyfrif i.'

Benjamin oedd y bachgen a ddeallodd hynny. Cofiwch y foment pan ddywedodd Ben, yn ei ddealltwriaeth ddeuddeg oed, wrth ei rieni ei fod yn barod i roi ei holl gynilion—ychydig geiniogau ei focs mochyn—i helpu ei ewythr William a oedd yn dioddef o strôc. Nid oedd angen iddo wneud hynny, ac ni thorrodd y blwch erioed; nid oedd angen i neb svasu’r arian, oherwydd bod gan ei ewythr yswiriant. Ond y cynnig ei hun—y bachgen a oedd yn fodlon rhoi popeth yr oedd wedi’i arbed, yn ddi-flewyn-ar-dafod, yn ddistaw—dyna oedd gwir ysbryd Benjamin. Roedd yn rhoi o’i galon heb ofyn am ddim yn ôl. Roedd yn byw yn y Deyrnas, y lle lle mae’r cynnig o gariad yn fwy na’r gweithred ei hun.

Ryan, fy mrawd anwyl, rwy’n siarad â thi heddiw. Rydych chi wedi rhannu cymaint o deithiau, cymaint o eiliadau o chwerthin, y ffordd y byddai eich bywydau’n cydblethu wrth i chi archwilio’r byd a rhannu breuddwydion gyda’n gilydd. Pan fyddi di’n teimlo’n unig, neu pan fydd y cof yn mynd yn ôl at y teithiau a’r chwerthin a rannoch, cofiwch nad yw dy frawd wedi diflannu o’r daith hon. Mae ei wên, ei ysbrydoliaeth, a’r cariad hwnnw sy’n cysylltu’r teulu hwn yn parhau i ddisgleirio. Parha i fod yn ddewr, parha i edrych ar y byd gyda’r un chwilfrydedd a chariad a ddaeth mor naturiol iddo ef. Mae Ben yn edrych i lawr arnat ti gyda balchder mawr, fel teithiwr yn edrych o ffenestr awyren ar y tir isod. Mae’n aros amdanoch chi, ac mae’n rhan o’r wledd y mae Duw yn ei baratoi.

I bawb ohonoch sy’n gwrando heddiw, ac sy’n cario baich hiraeth neu gwestiynau yn eich calonnau, rwyf am ddweud hyn wrthych yn dyner iawn: nid ydych ar ben eich hun. Rydych chi wedi caru gyda’r holl gariad sy’n bosibl i galon ddynol ei ddal. Mae’r cariad hwnnw wedi’i dderbyn yn llwyr gan Dduw, ac mae’n parhau i fyw yn ei bresenoldeb. Mae ef yn ddiogel yn nhŷ’r Tad, yn y man lle nad oes mwy o hiraeth, dim ond llawenydd pur, tra bod ei gof yn parhau i ddwyn ffrwyth yma ar y ddaear drwy bob gweithred o garedigrwydd y gwnewch chi yn ei enw. Mae’r cariad hwnnw yn llifo fel dŵr byw, yn union fel y ffynnon a adeiladwyd yn ei enw i helpu’r rhai sydd mewn gwir angen, gan sicrhau bod ei gariad yn parhau i ddyfrhau’r ddaear. Mae’r wledd yn barod, ac mae’r cariad yn dragwyddol.

Beth allwn ni ei gario allan drwy’r drws heddiw? Cymerwch un foment i wneud gweithred fach o garedigrwydd ddistaw i rywun arall mewn cof am Benjamin. Efallai mai gair caredig yw hwnnw, efallai mai gweddi ddistaw dros rywun arall, efallai mai dim ond bod yn bresennol i rywun sy’n dioddef. Mae’r holl weithredoedd hyn yn rhan o’r dorf o saint y mae Crist yn ei ddal at ei gilydd. Ac wrth i chi gamu allan i olau y dydd, gadewch i heddwch Duw—yr hwn sy’n casglu ei blant dan ei adenydd—lenwi eich calonnau. Mae’r cariad hwnnw yn ddiogel, ac mae Ben yn aros amdanoch chi, yn gwenu o’r nefoedd. Mae’r wledd yn barod, ac mae’r cariad yn dragwyddol. Amen.