Coffadwriaeth Sant Awstin, Esgob a Doctor yr Eglwys

Dychmygwch am eiliad ystafell ddistaw yng nghanol y nos. Mae popeth yn dywyll, ac eithrio un fflam fach sy’n dawnsio ar ben lamp olew. Nid yw’n llawer o oleuni, ond mae’n ddigon i weld y ffordd. Mae’r fflam honno’n dibynnu ar rywbeth nad ydym yn ei weld ar yr olwg gyntaf: yr olew sydd wedi’i guddio y tu mewn i’r llestr. Heb yr olew hwnnw, byddai’r fflam yn diffodd, a byddai’r tywyllwch yn llyncu popeth.

Heddiw, wrth i ni anrhydeddu Sant Awstin, rydym yn cofio gŵr a dreuliodd ei fywyd cyfan yn chwilio am y goleuni hwnnw. Roedd Awstin yn un o feddyliau disgleiriaf hanes y ddynoliaeth. Roedd yn caru rhesymeg, athroniaeth, a rhethreg. Roedd am ddeall popeth gyda’i ddeallusrwydd ei hun. Ond fe ddarganfu, yn y diwedd, fod doethineb y byd hwn—er mor ddisglair ydyw—yn wag os nad oes ganddo olew cariad Duw ynddo. Dywedodd ei eiriau enwog: “Cyffroes wyt Ti, O Arglwydd, nes bod ein calonnau’n gorffwys ynot Ti.”

Y ddelwedd yr hoffwn i ni ei chario drwy ein gweddi heddiw yw’r *Llestr Olew*. Mae’r Efengyl yn sôn am ddeg gwyryf, pump yn ffol a phump yn ddoeth. Nid y lampau oedd y gwahaniaeth rhyngddynt—roedd gan bob un ohonynt lamp. Y gwahaniaeth oedd yr olew yr oeddent wedi’i baratoi yn eu llestri. Mae’r olew hwnnw’n cynrychioli’r hyn sydd y tu mewn i enaid dyn; y pethau hynny nad oes neb yn eu gweld ond Duw.

Ond rhaid i ni enwi’r gwirionedd cyn y gallwn deimlo’r cysur…

Mae hi bellach yn ddeufis ers y trydydd ar ddeg o Fehefin. Deufis ers i Benjamin Vo adael bwlch sy’n teimlo fel pe bai’n amhosibl ei lenwi. I’r byd tu allan, mae deufis yn amser i “symud ymlaen,” ond i chi, Alan a Thao, ac i ti, Ryan, mae’r hiraeth yn dal i deimlo fel y “hanner nos” y mae’r Efengyl yn sôn amdano. Mae’r tywyllwch yn gallu bod yn drwm. Mae yna eiliadau pan fydd y distawrwydd yn y tŷ yn gweiddi enw Ben. Mae yna eiliadau pan fyddwch yn edrych ar ei gadair wag ac yn teimlo bod eich lamp eich hun yn dechrau pylu oherwydd pwysau’r tristwch.

Nid oes unrhyw beth mwy poenus na cholli plentyn mor ddisglair, mor addfwyn. Mae’n naturiol gofyn: “Ble mae’r doethineb yn hyn o beth?” Mae Sant Pawl yn ein darlleniad cyntaf yn dweud rhywbeth sy’n taro’n syth at wraidd y boen hon: “Mae neges y groes yn ffolineb i’r rhai sy’n darfod.” I’r byd, mae marwolaeth bachgen bymtheg oed yn ymddangos fel ffolineb, fel gwastraff o ddoniau anhygoel. Ond i ni sy’n credu, y groes yw pŵer Duw. Nid yw’n golygu bod y boen yn diflannu, ond mae’n golygu bod y boen wedi’i dal ym mreichiau Crist.

A dyma lle mae’r Efengyl yn torri i mewn… nid fel dadl, ond fel goleuni tyner.

“Yna fe gododd yr holl wyryfod hynny a thocio eu lampau.”

Pan edrychwn ar fywyd Benjamin, gwelwn lamp a oedd yn llosgi’n hynod ddisglair. Roedd Ben yn fachgen o ddoethineb eithriadol. Roedd ei feddwl yn rhywbeth i’w ryfeddu ato. Meddyliwch am y ffordd yr oedd yn gallu meistroli mathemateg wythfed radd pan nad oedd ond yn y bedwaredd radd. Meddyliwch am ei chwilfrydedd am AI, am gwmwl AWS, am y ffordd yr oedd yn gallu codio a deall systemau cymhleth yr oedd oedolion yn cael trafferth gyda nhw. Roedd yn “photocopy” o’i dad, nid yn unig yn ei olwg ond yn y ddisgleirdeb hwnnw o resymeg a deallusrwydd.

Ond, fel Sant Awstin, roedd Benjamin yn gwybod—efallai’n reddfol—nad y deallusrwydd hwnnw oedd y peth pwysicaf. Y deallusrwydd oedd y lamp, ond ei enaid addfwyn oedd yr olew.

Mae un stori fach am Ben sy’n dangos y llestr olew hwn yn berffaith. Pan glywodd fod ei ewythr William yn dioddef, fe aeth Benjamin atoch chi, ei rieni, ac offrymu ei holl gynilion—ei focsyn cynilo cyfan. Nid oedd neb wedi gofyn iddo. Nid oedd yn ceisio dangos ei hun. Roedd yn weithred ddistaw o gariad pur. Er na ddefnyddiwyd y pres hwnnw yn y diwedd, dyna oedd yr olew yn ei lestr. Roedd yn barod. Roedd ei enaid yn llawn o drugaredd. Pan ddaeth y priodfab ar yr awr honno nad oedd neb yn ei disgwyl, nid oedd Benjamin yn wag. Roedd ei lamp wedi’i thocio, ac roedd ei lestr yn llawn o’r olew hwnnw sy’n caru heb gyfrifo’r gost.

Sant Pawl yn dweud: “Lle mae’r un doeth? Lle mae’r ysgrifenydd? … Onid yw Duw wedi troi doethineb y byd yn ffolineb?” Mae doethineb Ben yn mynd y tu hwnt i fathemateg a chodio mwyach. Mae bellach yn deall y doethineb hwnnw y bu Sant Awstin yn chwilio amdano ar hyd ei oes—y doethineb sy’n gweld wyneb Duw.

I chi, Alan a Thao, mae’r deufis diwethaf hyn wedi bod yn amser o wylio yn y tywyllwch. Efallai eich bod chi’n teimlo fel y gwyryfod blinedig sy’n aros am y priodfab. Mae’r aros yn hir. Mae’r hiraeth yn flinedig. Ond cofiwch hyn: rydych chi wedi bod yn ffynhonnell yr olew i Ben. Drwy eich cariad, drwy fynd ag ef i Lourdes a’r Fatican, drwy sefyll wrth ei ochr yn gwylio’r awyrennau 737 hynny yr oedd yn eu caru gymaint, rydych chi wedi helpu i lenwi ei lestr.

Ac i ti, Ryan, y brawd bach… rwyt ti wedi colli dy gyfaill gorau, dy bartner mewn brwydrau Nerf ac mewn anturiaethau Disneyland. Mae’n anodd cadw lamp yn llosgi pan fyddi di’n teimlo’n unig. Ond mae Ben yn dweud wrthyt ti heddiw: “Stay awake.” Nid mewn ofn, ond mewn gobaith. Mae’r olew o gariad sydd gennyt ti tuag at dy frawd yn rhywbeth na all marwolaeth ei ddiffodd. Bob tro y byddi di’n chwerthin, bob tro y byddi di’n dysgu peth newydd, rwyt ti’n cadw lamp Ben yn fyw yn y byd hwn.

I bawb sy’n gwrando heddiw, yn enwedig y rhai sy’n galaru dros blant neu sy’n teimlo bod eu croes yn rhy drwm i’w chario: Mae’r Arglwydd yn gwybod am y “hanner nos” yn eich bywydau. Nid yw Duw yn sefyll yn bell oddi wrthych. Mae’n sefyll yno gyda’r fflasg o olew, yn barod i ail-lenwi eich calonnau pan fyddwch yn teimlo’n wag.

Nid yw salwch na marwolaeth yn gosb gan Dduw. Weithiau, mae’r byd hwn yn ddyryswch nad yw ein deallusrwydd dynol yn gallu ei ddatrys. Fel y dywedodd Pawl, mae gwybodaeth y byd hwn yn gyfyngedig. Ond mae cariad Duw yn ddiderfyn. Nid oes unrhyw fai arnoch chi am y ffordd y daeth bywyd Ben i ben yn y byd hwn. Rydych chi wedi bod yn ffyddlon. Rydych chi wedi caru. Ac mae’r cariad hwnnw’n ddigon.

Mae bywyd Benjamin Đại Dương Vo yn ein hatgoffa bod y ddaear yn llawn o ddaioni’r Arglwydd, fel y dywedodd y Psalm. Gwelwn y daioni hwnnw yn y ffynnon dŵr glân yn Fietnam sy’n caru ei enw. Gwelwn y daioni hwnnw yn y ffordd y mae ei deulu’n parhau i helpu’r tlawd a’r anghenus yn ei enw. Mae’r olew o’i lestr ef bellach yn llifo i lestri pobl eraill, gan roi goleuni i’r rhai sydd mewn tywyllwch.

Beth, felly, allwn ni ei gario allan drwy’r drws heddiw?

Pan ewch adref heddiw, edrychwch ar un golau bach yn eich tŷ. Gall fod yn gannwyll, neu hyd yn oed yn oleuni ar sgrin cyfrifiadur fel yr un yr oedd Ben yn ei ddefnyddio.

Arhoswch am eiliad o flaen y goleuni hwnnw. Peidiwch â cheisio deall popeth gyda’ch meddwl. Peidiwch â cheisio datrys hafaliad galar. Yn hytrach, gofynnwch i’r Arglwydd am un diferyn o olew ffydd i’ch llestr heddiw.

Gwnewch un weithred fach o garedigrwydd ddistaw—rhywbeth nad oes neb yn ei weld—i anrhydeddu enaid didwyll Benjamin. Efallai cynnig gweddi dros blentyn arall sy’n dioddef, neu helpu rhywun sydd wedi colli gobaith.

Cofiwch fod y priodfab yn dod, ac nad yw’r drws wedi’i gloi i’r rhai sy’n caru. Mae Benjamin eisoes yno, yn y wledd briodas nefol, lle nad oes mwyach angen lampau oherwydd bod gogoniant Duw yn goleuo popeth. Mae’n aros amdanoch chi yno, gyda’i wên ddisglair, yn barod i ddweud wrthych am yr holl bethau anhygoel y mae wedi’u dysgu ym mhrifysgol y nefoedd.

Benjamin, enaid disglair a doeth, gorffwys mewn heddwch perffaith. Bydded i’r Arglwydd gysuro dy deulu a rhoi iddynt y tangnefedd hwnnw sy’n mynd y tu hwnt i bob dealltwriaeth.

Amen.