Memorial o’r Frenhines Fair y Fam Ddwyfol

Yn enw’r Tad, a’r Mab, a’r Ysbryd Glân. Amen.

Yn ein darlleniad cyntaf heddiw, mae’r proffwyd Eseia yn ein tywys i mewn i’r Deml. Mae’n disgrifio’r hyn a welodd: ‘gogoniant yr Arglwydd yn dod o’r dwyrain… a’r ddaear yn disgleirio â’i ogoniant.’ Mae’n clywed sŵn fel ‘llais llawer iawn o ddyfroedd,’ ac yna llais o’r Deml yn dweud, ‘Dyma lle y bydd fy ngorsedd, dyma lle y gosodaf draed fy nhraed; yma y preswyliaf ym mysg plant Israel am byth.’

Mae’r delwedd hon o’r Arglwydd yn gosod ei drôn yn ei Deml, yn preswylio ymhlith ei bobl, yn un o’r delweddau mwyaf pwerus o bresenoldeb Duw yn yr Hen Destament. Mae’n addewid o ddiogelwch, o gyflawnder, o le y gall Duw a’i bobl fyw gyda’n gilydd yn llwyr. Mae’r psalm yn ein hatgoffa, ‘Y mae gogoniant yr Arglwydd yn preswylio yn ein tir.’ Mae’n addewid o heddwch, o wirionedd, o gyfiawnder yn dod i’r byd.

Ac yna, yn yr Efengyl, mae Iesu’n siarad yn gryf iawn am yr awdurdod sydd gan rai i fod yn athrawon, i fod yn arweinwyr. Mae’n dweud am y scribau a’r Phariseaid, ‘Maent wedi eistedd ar gadair Moses. Felly, gwnewch ac arsylwch bopeth a ddywedant wrthych, ond peidiwch â dilyn eu hesiampl. Canys pregethant, ond nid ydynt yn gwneud.’

Mae Iesu’n cyflwyno gwrthgyferbyniad pwysig iawn yma. Mae’n siarad am awdurdod a gyflwynir trwy swydd, trwy rol, fel ‘cadair Moses.’ Mae’n dweud wrthym i wrando ar y rhai sydd â’r awdurdod hwnnw, i wneud yr hyn y maent yn ei ddysgu o’r Gyfraith. Ond yna, mae’n ychwanegu’r rhybudd tyngedfennol: ‘ond peidiwch â dilyn eu hesiampl.’

Pam? Oherwydd, meddai Iesu, ‘pregethant ond nid ydynt yn gwneud.’ Maent yn rhoi beichiau trwm ar ysgwyddau pobl, ond ‘ni fyddant yn symud eu bys i’w symud.’ Maent yn hoffi’r lleiau anrhydeddus, y cyfarchion mawreddog. Maent yn edrych am sylw, am gydnabyddiaeth. Maent yn codi eu hunain i fyny, yn disgwyl i eraill eu dyrchafu.

Ac yna, mae Iesu’n troi at ei ddisgyblion, ac at bob un ohonom, ac yn dweud, ‘Nac ydych chwi am gael eich galw yn athrawon, canys un yw eich Athraw, a’ch brodyr chwi oll ydych. Ac ‘tad’ nac ydych chwi am alw neb ar y ddaear, canys un yw eich Tad, yr hwn sydd yn y nefoedd. Nac ydych chwi am gael eich galw yn feistri, canys un yw eich Meistr, sef y Crist. Ond y mwyaf ohonoch chwi a fydd yn was i chwi. A phwy bynnag a’i dyrchaf ei hun a gaiff ei ostwng; a’r hwn a ostwng ei hun a gaiff ei ddyrchafu.’

Mae’r gwrthgyferbyniad yn glir iawn. Mae yna awdurdod sy’n dod o safle, o rôl, o ‘gadair Moses.’ Mae’n awdurdod sy’n gallu bod yn drymder, yn feichiau, yn bethau sy’n cael eu gwneud i’w gweld. Ac yna mae yna awdurdod sy’n dod o wasanaeth, o ostyngeddf, o fywyd sy’n adlewyrchu cariad Duw ei hun. Mae’n awdurdod sy’n codi eraill i fyny, nid yn eu gwasgu i lawr.

Heddiw, rydym yn dathlu Memorial Brenhines Fair y Fam Ddwyfol. A phan ydym yn meddwl am Fair, rydym yn meddwl am ostyngeddf berffaith. Mae hi’n cael ei galw yn Frenhines, ond nid oedd hi’n chwilio am orseddau nac am anrhydeddau. Pan ddaeth yr angel i’w chyfarch, nid oedd hi’n meddwl am ei lle yn y byd, ond am ystyr geiriau’r angel. Pan ddywedodd yr angel, ‘Yr Arglwydd sydd gyda thi,’ ni ymatebodd hi â balchder, ond â chymylu, gan ofyn, ‘Sut y bydd hyn, gan nad adnabyddaf ddyn?’ Ac ar ôl iddi ddeall, nid oedd ei hymateb yn un o hunan- dyrchafiad, ond un o ostyngeddf llwyr: ‘Wele fi leian yr Arglwydd; bydded i mi yn ôl dy air.’

Dyma’r ostyngeddf y mae Iesu’n ei bregethu heddiw. Dyma’r ostyngeddf sy’n caniatáu i ‘ogoniant yr Arglwydd’ lenwi’r Deml, nid yr un sy’n chwilio am ogoniant iddi ei hun. Mae Fair yn symbol o’r bobl ostyngedig, y bobl sy’n derbyn gair Duw, y bobl sy’n caniatáu i’w bywydau gael eu trawsnewid gan weithred Duw.

Ac mae’r addewid honno o ‘ogoniant yr Arglwydd’ yn ein hatal ni i feddwl am ein Benjamin annwyl. Mae’n anodd iawn iawn i ni fod yma heddiw, ddeuddeg wythnos ar ôl i Benjamin fynd adref at ein Tad Nefol. Mae’n anodd iawn i’w rieni, Alan a Thao, ac i’w frawd Ryan, a’r holl deulu a ffrindiau sy’n galaru. Mae’r lle y mae Benjamin yn arfer bod yn llawn bywyd, yn llawn chwilfrydedd, yn llawn caredigrwydd, yn teimlo’n wag iawn nawr.

Pan edrychwn ar fywyd Benjamin, gwelwn fachgen a oedd â meddwl anhygoel o ddisglair. Roedd yn gallu deall materion cymhleth yn y byd technoleg, materion y mae oedolion yn treulio blynyddoedd yn eu hastudio. Roedd ganddo ddiddordeb mewn AI, mewn seilwaith cwmwl, ac roedd yn datblygu gemau a chymwysiadau ar ei gyfrif GitHub. Roedd yn fachgen a oedd yn gallu gweld y ‘strwythur’ y tu ôl i bethau, fel y scribau a’r Phariseaid yn yr Efengyl, yn gallu deall y rheolau a’r mecaneg.

Ond nid dyna oedd popeth am Benjamin. O dan y meddwl disglair hwnnw, roedd calon mor dyner, mor ostyngeddig. Roedd yn fachgen a oedd yn gallu teimlo’n ddwfn. Mae ei dad, Alan, yn cofio, pan oedd Benjamin yn ddim ond deuddeg oed, iddo ef wylo ar ben-blwydd ei dad allan o ofn rhag ofn y byddai’n ei golli. Roedd hynny’n adlewyrchiad o’r cariad dwfn hwnnw, yr empathi pur hwnnw a oedd mor amlwg ynddo. Nid oedd yn chwilio am ‘gadair Moses’ nac am le anrhydeddus. Roedd yn fodlon bod yn fachgen ostyngeddig, yn fab cariadus, yn frawd tyner.

Roedd Benjamin yn adlewyrchu’r addewid y mae Eseia yn ei wneud am y Deml, lle bydd ‘ogoniant yr Arglwydd’ yn preswylio. Mae’r lle hwnnw, y galon ostyngeddig honno, lle mae Duw yn gallu byw. Mae’n gallu dod o hyd i’w le, nid yn y lleoedd uchel neu’r gorsafoedd awdurdod, ond yn y lleoedd isel, yn y lleoedd lle mae cariad pur a gwasanaeth yn byw.

Ac mae’r addewid honno’n ein hatal ni i feddwl am y syniad o ‘wasanaeth.’ Dywedodd Iesu, ‘Y mwyaf ohonoch chwi a fydd yn was i chwi.’ Mae hyn yn union yr hyn yr oedd Benjamin yn ei wneud, nid yn yr ystyr o fod yn was i eraill mewn ffordd ormesol, ond trwy fyw ei fywyd gyda’r fath o ostyngeddf a chariad sy’n rhoi ei hun i eraill. Meddyliwch am y stori honno y mae ei dad wedi ei rhannu, stori sy’n dangos dwysder ei galon. Pan glywodd Benjamin fod ei ewythr William yn dioddef strôc, heb i neb ofyn iddo, cynigiodd ei holl gynilion, ei focsyn cynilo cyfan, i helpu. Nid oedd angen iddo ei roi, ond y weithred o gynnig, y penderfyniad i roi popeth yr oedd ganddo oherwydd cariad at ei deulu, dyna yw’r gwir ostyngeddf, y gwir wasanaeth y mae Iesu’n ei bregethu.

Nid oedd Benjamin yn un o’r rhai oedd yn ‘gwisgo’u ffylacterïau mawr’ nac yn ‘hylosgi eu trysorau hir.’ Roedd ei fywyd yn fyw oherwydd cariad, nid oherwydd ysbryd o hunan- dyrchafiad. Mae’r ysbryd hwnnw o wasanaeth, yr ysbryd hwnnw o ostyngeddf, yn ein hatal ni i feddwl am Fair, ein Brenhines heddiw. Mae hi’n ein dysgu ni sut i dderbyn gair Duw, sut i’w roi i fyw, a sut i fyw ein bywydau fel gwasanaeth i Dduw ac i’n gilydd.

I chi, Alan a Thao, ac i chi, Ryan. Mae’r pum mis ers i Benjamin fynd adref wedi bod yn gyfnod o alar dwfn. Mae’r lle y mae ef yn arfer bod yn teimlo’n wag. Gallwch fod yn sicr, fodd bynnag, fod Benjamin bellach yn preswylio yng nghwmni’r Arglwydd, lle mae ‘ogoniant yr Arglwydd’ yn llenwi popeth. Mae’n bresennol yn y ‘Gorsedd Nefol’ y mae Eseia’n ei disgrifio, lle nad oes poen, nid oes dagrau, dim ond cariad pur a heddwch.

Nid yw Benjamin yn chwilio am ‘gadair Moses’ yn y nefoedd. Mae’n mwynhau’r lle y mae Duw ei hun yn preswylio, lle mae’r rhai sy’n ostyngeddig yn cael eu dyrchafu. Mae’n rhan o’r ‘gwledd’ y mae Iesu’n siarad amdano yn yr Efengyl, lle mae’r rhai sy’n gwasanaethu yn cael eu croesawu i mewn i lawenydd yr Arglwydd.

I bawb ohonom sy’n galaru heddiw, ac i bob un ohonom sy’n ymgynnull, boed yn bresennol neu’n ymuno â ni o bell: Rhowch eich hunain i mewn i ostyngeddf Fair. Derbyniwch air Duw fel y gwnaeth hi. A pheidiwch â phoeni am ‘gadair Moses’ y byd hwn. Canolbwyntiwch ar fod yn was i eraill, ar fyw eich bywydau gyda chariad pur a didwyll. Oherwydd yn y ostyngeddf honno, yn y wasanaeth honno, rydym yn dod yn agosach at ‘ogoniant yr Arglwydd’ sy’n preswylio ynom ni, ac yn ein paratoi ar gyfer presenoldeb tragwyddol Duw yn y nefoedd.

Boed i Fair, ein Brenhines ddiymhongar, ein harwain i gyd i fabwysiad ein Mab, Iesu Grist, ein Harglwydd, yr hwn sy’n byw ac yn teyrnasu gyda’r Tad yn undod yr Ysbryd Glân, un Duw, am byth.

Amen.