Coffadwriaeth y Santes Monica

Dychmygwch am eiliad fenyw yn eistedd yn ddistaw mewn cornel o eglwys dywyll, neu efallai wrth ffenestr yn gwylio’r haul yn machlud. Mae ei dwylo wedi eu plethu mewn gweddi, ac mae ei llygaid yn llydan agored, yn gwylio, yn aros. Nid yw hi’n aros am rywbeth cyffredin; mae hi’n aros am enaid ei mab. Dyma Monica, y santes yr ydym yn ei hanrhydeddu heddiw. Am flynyddoedd, ni chaeodd ei llygaid i anghenion ei mab, Awstin. Arhosodd yn ddeffro. Arhosodd yn ffyddlon. Arhosodd yn y tywyllwch hyd nes i’r goleuni dorri drwodd.

Y ddelwedd yr hoffwn i ni ei chario trwy ein gweddi heddiw yw delwedd y *Gwyliedydd*—yr un sy’n aros yn ddeffro, nid oherwydd ofn, ond oherwydd cariad. Mae’r Efengyl heddiw yn ein gorchymyn: “Arhoswch yn ddeffro! Oherwydd ni wyddoch ar ba ddiwrnod y daw eich Arglwydd.” Mae’n sôn am feistr tŷ a fyddai wedi aros yn effro pe bai wedi gwybod pryd y deuai’r lleidr. Ond i’r Cristion, nid lleidr yw’r Arglwydd; Ef yw’r Meistr sy’n dychwelyd i wobrwyo’r gwas ffyddlon.

Ond rhaid i ni enwi’r gwirionedd cyn y gallwn deimlo’r cysur…

Deufis bellach sydd wedi mynd heibio ers y trydydd ar ddeg o Fehefin. Deufis ers i Benjamin Vo adael y byd hwn. I’r byd tu allan, mae deufis yn amser byr, yn dymor sy’n newid o’r haf i ddiwedd Awst. Ond i chi, Alan a Thao, ac i ti, Ryan, mae deufis yn teimlo fel tragwyddoldeb o ddistawrwydd. Mae’r galar yn gallu bod yn wyliedydd blinedig. Rydych chi’n aros yn ddeffro yn y nos, efallai, yn gwrando am sŵn nad yw’n dod mwyach. Rydych chi’n gwylio’r drws, yn gwylio’r cadeiriau gwag, yn gwylio’r byd yn cario ymlaen tra bod eich byd chi wedi stopio. Mae’r hiraeth am Ben yn pwyso’n drwm, ac mae’r cwestiwn “pam?” yn gallu bod yn lladron sy’n ceisio torri i mewn i’ch heddwch.

Weithiau, yn y distawrwydd hwnnw, mae’r meddwl yn troi at hunan-feirniadaeth. Mae’r galon yn gofyn: “A fethais i rywbeth? A oedd yna arwydd na welais i?” Ond gwrandewch yn ofalus ar yr hyn a ddywedodd Iesu pan ofynnwyd iddo am ddioddefaint: “Nid y dyn hwn na’i rieni a bechodd.” Nid oes unrhyw fai arnoch chi. Nid cosb yw salwch, ac nid gwall dynol yw marwolaeth enaid mor bur. Mae pethau yn y cread hwn sydd y tu hwnt i’n rheolaeth, ond nid ydynt y tu hwnt i gariad Duw. Rydych chi wedi bod yn wylwyr ffyddlon, yn union fel Monica, ac nid oes unrhyw beth y gallech fod wedi ei wneud yn wahanol i newid y llwybr hwn. Gadewch i’r baich hwnnw ddisgyn oddi ar eich ysgwyddau heddiw. Rydych chi’n rhydd i alaru heb euogrwydd.

A dyma lle mae’r Efengyl yn torri i mewn… nid fel dadl, ond fel goleuni tyner.

“Pwy, felly, yw’r gwas ffyddlon a darbodus?” meddai Iesu. Pan edrychwn ar fywyd Benjamin, gwelwn was ffyddlon i’w ddeallusrwydd, i’w deulu, ac i’r doniau a roddodd Duw iddo. Dywed Sant Pawl yn ein darlleniad cyntaf: “Ynoch chwi y cyfoethogwyd pob peth ynddo ef, ym mhob araith ac ym mhob gwybodaeth.”

Roedd Benjamin yn fachgen a oedd wedi ei gyfoethogi’n wirioneddol â gwybodau. Meddyliwch am ei feddwl disglair—y ffordd yr oedd yn gallu edrych ar god cymhleth ar GitHub, neu ddeall pensaernïaeth cwmwl AWS fel pe bai’n iaith naturiol iddo. Roedd yn wyliedydd o’r dyfodol, yn edrych ar y gorwel technolegol gyda chwilfrydedd nad oedd yn gwybod dim am derfynau. Roedd ei allu i ddeall rhesymeg a mathemateg yn ffordd o wylio trefn Duw yn y cread.

Ond mae un ddelwedd o Benjamin sy’n dal ysbryd y “gwas ffyddlon” hwn yn berffaith: ei freuddwyd am “Con Chim Airlines.”

Pan fyddai Benjamin yn siarad am ei gwmni hedfan dychmygol, “Con Chim Airlines,” roedd ei wyneb yn goleuo. Roedd yn giglo, yn gwenu, ac yn dylunio byd lle gallai pawb hedfan. Mae awyrennau, yn enwedig y Boeing 737 yr oedd yn ei garu gymaint, yn symbol o esgyn uwchlaw’r ddaear. Maent yn symbol o wylio’r byd o olygfan uwch. Roedd Ben yn fachgen a oedd am adeiladu pontydd yn yr awyr. Roedd ei chwilfrydedd am awyrennu yn ffordd o ddweud: “Mae yna fwy i fywyd na’r hyn sydd o dan ein traed.”

Yn yr Efengyl, mae’r gwas ffyddlon yn cael ei roi yn gyfrifol am holl eiddo’r meistr. Benjamin, yn ei bymtheg mlynedd, oedd y gwas ffyddlon i’w freuddwydion. Nid oedd yn was segur. Roedd yn was a oedd yn adeiladu, yn codio, yn creu, ac yn caru. Pan ddaeth yr Arglwydd ar awr nad oedd neb yn ei disgwyl, nid oedd Ben yn cysgu mewn ysbryd. Roedd ei enaid yn barod, yn llawn o’r “gwybodaeth” honno y mae Sant Pawl yn siarad amdani—y gwybodaeth nad yw byth yn dianc o gariad Crist.

I chi, Alan a Thao, mae Monica yn ddelwedd o’ch ffyddlondeb chi. Fel y gwas yn yr Efengyl sy’n rhoi bwyd i’r cartref ar yr amser priodol, rydych chi wedi maethu enaid Ben. Rydych chi wedi teithio gydag ef i fannau sanctaidd fel Lourdes a’r Fatican, gan ddangos iddo fod y byd yn fawr ond bod Duw yn fwy. Rydych chi wedi bod yn wylwyr wrth ei ochr, ac mae’r cariad hwnnw’n parhau. Nid yw’r Arglwydd yn dod fel lleidr i ddwyn Ben; daeth yr Arglwydd fel Meistr i wahodd Ben i’r Wledd Nefol, i’r lle lle mae “Con Chim Airlines” bellach yn hedfan heb unrhyw derfynau, yng nghwmni’r angylion.

I ti, Ryan, y brawd bach… rwyt ti wedi gweld dy frawd mawr yn aros yn ddeffro wrth ei gyfrifiadur, yn creu pethau anhygoel. Roedd Ben yn dy garu di gymaint. Roedd am i ti weld y byd gyda’r un chwilfrydedd ag ef. Pan fyddi di’n teimlo’n unig, cofia fod Ben yn dal i fod yn wyliedydd drostot ti. Nid yw’n cysgu; mae’n effro yng ngoleuni Duw, yn dy wylio di’n tyfu, yn dy wylio di’n chwarae, ac yn dy annog i fod y gorau y galli di fod.

A i bawb sy’n gwrando heddiw, yn enwedig y rhai sy’n dioddef yn ddistaw, neu blant eraill sy’n cario croesau trwm: Mae’r Arglwydd yn dweud wrthych, “Rwyf yma.” Nid yw Duw yn bell oddi wrth y rhai sy’n galaru. Mae’n sefyll yn y tywyllwch gyda chi, yn aros am y wawr.

Mae bywyd Benjamin yn ein dysgu i fod yn effro i harddwch y byd. Mae’r ffynnon dŵr glân yn Fietnam—y Giếng Gioan Baotixita—sydd wedi ei chysegru yn ei enw, yn arwydd o’r dŵr byw sy’n llifo o enaid sy’n caru. Mae’n dweud wrthym fod bywyd Ben, er ei fod yn ymddangos fel petai wedi ei dorri’n fyr, yn parhau i roi bywyd i eraill. Mae’n was ffyddlon sy’n dal i ddosbarthu “bwyd” o obaith a chariad i’r byd.

Beth, felly, allwn ni ei gario allan drwy’r drws heddiw?

Pan ewch adref heddiw, neu pan fyddwch yn edrych i fyny at yr awyr a gweld awyren yn croesi’r nentydd gwynion yn y glas, gwnewch un peth bach.

Arhoswch yn ddistaw am un funud. Peidiwch â gwneud dim byd ond gwylio. Gwyliwch y goleuni, gwyliwch y symudiad, a dywedwch weddi ddiolch am y disgleirdeb a ddaeth i’r byd trwy Benjamin Vo.

Cofiwch fod y Meistr yn ffyddlon. Nid yw byth yn anghofio ei weision. Ac un diwrnod, byddwn oll yn cael ein haduno yn y wledd honno lle nad oes mwyach angen gwylio am y nos, oherwydd bydd gwen Benjamin yn disgleirio fel yr haul am byth.

Benjamin, enaid disglair a dyner, gorffwys mewn heddwch perffaith. Bydded i’r Arglwydd gysuro dy deulu a rhoi iddynt y tangnefedd hwnnw sy’n mynd y tu hwnt i bob dealltwriaeth.

Amen.