संत ऑगस्टिन, बिशप आणि चर्चचे डॉक्टर (स्मृतिदिन)

प्रिय बंधू आणि भगिनींनो,

रात्रीच्या शांत आणि निबिड अंधारात, जेव्हा घरातील सर्व दिवे विझलेले असतात, तेव्हा देव्हाऱ्यात किंवा एखाद्या कोपऱ्यात जळणाऱ्या एका लहानशा दिव्याकडे कधी निरखून पाहिले आहे का? त्या दिव्याची ज्योत मंदपणे का होईना, पण अत्यंत स्थिरतेने जळत असते. ती ज्योत बाहेरून दिसते, तिचा प्रकाश आपल्याला मार्ग दाखवतो. पण त्या ज्योतीला जिवंत ठेवणारी एक गुप्त गोष्ट त्या दिव्याच्या आत असते—ते म्हणजे तेल. जोपर्यंत त्या दिव्याच्या पात्रात तेलाचा एकेक थेंब शिल्लक असतो, तोपर्यंत ती ज्योत अंधाराशी लढा देत राहते. तेल संपले की ज्योत विझते. तेल हे अदृश्य असते, ते शांतपणे स्वतःला संपवत असते जेणेकरून प्रकाशाचे अस्तित्व टिकून राहावे. आजच्या शुभसंदेशात प्रभू येशू ख्रिस्त आपल्याला ज्या दहा कुमारींचा दाखला देतो, त्यामध्ये हाच 'तेलाचा थेंब' आणि 'मशाल' आपल्या चिंतनाचा मुख्य विषय आहे.

आज आपण चर्चचे महान डॉक्टर आणि बिशप संत ऑगस्टिन यांचा स्मृतिदिन साजरा करत आहोत. संत ऑगस्टिन हे मानवी इतिहासातील अत्यंत कुशाग्र बुद्धिमत्तेचे आणि ज्ञानी व्यक्ती होते. त्यांनी आयुष्यभर सत्याचा, ज्ञानाचा आणि शहाणपणाचा शोध घेतला. पण त्यांच्या आयुष्याचा एक काळ असा होता जेव्हा ते केवळ जगाच्या बुद्धीने विचार करत होते. ते स्वतःच्या बुद्धीच्या जोरावर देवाचा शोध घेत होते. परंतु, जेव्हा त्यांना ख्रिस्ताच्या वधस्तंभाचे दर्शन झाले, तेव्हा त्यांना समजले की जगाचे शहाणपण देवाच्या दृष्टीने किती अपूर्ण आहे. त्यांनी त्यांच्या प्रसिद्ध 'कन्फेशन्स' (Confessions) या पुस्तकात लिहिले आहे: "हे देवा, तू आम्हा सर्वांना तुझ्यासाठी निर्माण केले आहेस, आणि जोपर्यंत आमचे हृदय तुझ्यामध्ये विसावत नाही, तोपर्यंत ते अशांतच राहील." हा जो अंतःकरणाचा अस्वस्थ प्रवास आहे, तोच आजच्या वाचनात आणि आपल्या जीवनात आपल्याला पाहायला मिळतो.

आज १३ ऑगस्ट २०२६ पासून सुरू झालेला हा प्रवास… आपला लाडका बेंजामिन व्हो—आपला प्रिय बेन—याला प्रभूच्या स्वर्गीय घरी जाऊन आज बरोबर दोन महिने पूर्ण होत आहेत.

दोन महिने… साठ दिवस.

अलन, थाओ आणि रायन… तुमच्यासाठी हा काळ कसा गेला आहे, हे केवळ तुमचे हृदय आणि देवच जाणतो. जेव्हा एखादी मोठी दुर्घटना घडते, तेव्हा सुरुवातीला लोकांची गर्दी असते, सांत्वनाचे अनेक शब्द कानावर पडतात. पण जेव्हा साठ दिवस उलटून जातात, जेव्हा बाहेरील जग आपल्या रोजच्या गडबडीत व्यस्त होते, तेव्हा घरात पसरलेली ती शांतता अधिक तीव्रतेने, अधिक जडपणाने जाणवू लागते. सकाळी उठल्यावर बेनच्या खोलीतील ती रिकामी खुर्ची पाहताना, जेवणाच्या टेबलावर त्याची रिकामी जागा पाहताना, किंवा त्याच्या कॉम्प्युटरच्या स्क्रीनकडे पाहताना, जिथे तो तासन्तास कोडिंग करत असायचा… तो क्षण एखाद्या अचानक झालेल्या हल्ल्यासारखा तुमच्या हृदयावर वार करतो. विरहाची ही वेदना अत्यंत खरी आहे, ती खोल आहे आणि ती आज तुमच्या अस्तित्वाला पोखरत आहे. मी आज कोणतीही घाई न करता, तुमच्या या दुःखाच्या मध्यभागी तुमच्यासोबत उभा आहे. प्रभू येशू ख्रिस्त स्वतः तुमच्या या अश्रूंच्या जवळ उभा आहे. तो तुमच्या या रिकाम्या जागेत तुमच्यासोबत श्वास घेत आहे.

आजच्या पहिल्या वाचनात, संत पौल करिंथकरांना लिहितो: "नाश पावणाऱ्यांना वधस्तंभाचा संदेश मूर्खपणाचा वाटतो, परंतु तारले जाणाऱ्या आम्हांला तो देवाची शक्ती आहे... देवाने या जगाचे शहाणपण मूर्खपणाचे ठरवले नाही काय?" विचार करा, पौल इथे कोणत्या शहाणपणाबद्दल बोलत आहे? जगाचे शहाणपण नेहमी पुराव्यांची, चिन्हांची आणि तर्काची मागणी करते. ग्रीक लोक बुद्धीचा शोध घेत होते, यहुदी चिन्हांची मागणी करत होते. पण देव आपले शहाणपण वधस्तंभाच्या 'मूर्खपणात' प्रकट करतो. वधस्तंभ हा वरवर पाहता पराभवाचे, वेदनेचे आणि मृत्यूचे प्रतीक आहे. पण विश्वासाच्या डोळ्यांनी पाहिले तर तोच वधस्तंभ अनंत प्रेमाचे, विजयाचे आणि पुनरुत्थानाचे प्रतीक बनतो.

हाच धागा घेऊन आपण आजच्या शुभसंदेशाकडे वळूया. येशू दहा कुमारींचे उदाहरण देतो. त्या सर्वांकडे मशाली होत्या. बाहेरून पाहता त्या सर्व सारख्याच दिसत होत्या. त्या सर्व वराच्या स्वागतासाठी उत्सुक होत्या. पण फरक कुठे होता? फरक त्यांच्या मशालींमध्ये नव्हता, तर त्यांच्याकडे असलेल्या तेलाच्या राखीव साठ्यामध्ये होता. शहाण्या कुमारींनी आपल्या मशालींसोबत कुप्यांमध्ये अतिरिक्त तेल घेतले होते. वराला येण्यास उशीर झाला. रात्रीचा अंधार गडद झाला. त्या सर्वांना झोप लागली. आणि मध्यरात्री अचानक पुकारा झाला: "पाहा, वर येत आहे! त्याला भेटायला बाहेर या!"

या कथेतील 'तेल' म्हणजे काय? तेल म्हणजे केवळ बाह्य धार्मिकता नव्हे. तेल म्हणजे आपल्या हृदयातील विश्वासाचा, दयेचा आणि प्रेमाचा तो राखीव साठा जो आपण रोजच्या जीवनात शांतपणे गोळा करतो. जेव्हा संकट येते, जेव्हा रात्रीचा अंधार आपल्या आयुष्याला वेढून टाकतो, तेव्हा हाच राखीव साठा आपल्याला जिवंत ठेवतो. हे तेल बाजारात विकत घेता येत नाही. ते कोणाकडून उसने घेता येत नाही. ते प्रत्येकाला स्वतःच्या अंतःकरणात विश्वासाच्या आणि प्रार्थनेच्या द्वारे साठवावे लागते.

आपला लाडका बेंजामिन व्हो… आपला बेन. त्याच्या १५ वर्षांच्या लहानशा पण अत्यंत समृद्ध आयुष्याकडे जेव्हा आपण पाहतो, तेव्हा आपल्याला या 'तेलाच्या राखीव साठ्याची' एक अतिशय सुंदर साक्ष मिळते.

बेंजामिन हा अत्यंत कुशाग्र बुद्धिमत्तेचा, तल्लख मनाचा मुलगा होता. गणिताची कठीण कोडी सोडवणारा, वयाच्या अवघ्या १४ व्या वर्षी एआय, देवऑप्स आणि क्लाउड इन्फ्रास्ट्रक्चरचा अभ्यास करणारा बेन! तो त्याच्या वडिलांचा हुबेहूब 'फोटोकॉपी' होता—बुद्धिमत्तेत आणि महत्त्वाकांक्षेतही. पण त्याच्या या तल्लख मनाच्या मागे एक अत्यंत कोमल, संवेदनशील आणि निष्पाप हृदय होते. त्याच्याकडे विश्वासाचे आणि प्रेमाचे ते 'राखीव तेल' मुबलक प्रमाणात होते.

माझ्या डोळ्यांसमोर बेनचा एक अतिशय सुंदर फोटो येतो. बेन आपल्या युकेरिस्टिक युथ मूव्हमेंटच्या (Eucharistic Youth Movement) गणवेशात सोफ्यावर अभिमानाने बसला आहे. त्याच्या चेहऱ्यावर एक अत्यंत गोड, निष्पाप आणि पवित्र हसू आहे. आणि त्याच्या कुशीत कोण आहे? त्याचा लहानगा, नवजात भाऊ रायन! बेनने अत्यंत काळजीपूर्वक, हळुवारपणे छोट्या रायनला आपल्या हातात धरले आहे. त्या फोटोमध्ये बेनच्या डोळ्यांत आपल्या लहान भावाबद्दल जे अथांग प्रेम, जी माया आणि जी जबाबदारीची भावना दिसते, ती कोणत्याही शब्दांपेक्षा मोठी आहे. तो केवळ एक मोठा भाऊ नव्हता, तर तो रायनचा रक्षक होता, त्याचा मित्र होता.

त्या युकेरिस्टिक युथ मूव्हमेंटच्या गणवेशात असलेला बेन आपल्याला आठवण करून देतो की, त्याचे हृदय प्रभू येशूच्या प्रेमाने आणि विश्वासाने भरलेले होते. तो त्या लहान वयातच आपल्या मशालीमध्ये विश्वासाचे तेल भरत होता. त्याचे ते गोड हसू, त्याचा तो नम्र स्वभाव, आणि आपल्या कुटुंबावरील त्याचे ते निस्सीम प्रेम—हेच त्याचे ते 'राखीव तेल' होते, जे त्याने आपल्या १५ वर्षांच्या प्रवासात गोळा केले होते.

पण अलन आणि थाओ, आज या दोन महिन्यांच्या टप्प्यावर, तुमच्या मनात एक अतिशय जड आणि छळणारा प्रश्न येत असेल: 'का? आमच्यासोबतच असे का झाले? बेनसारख्या इतक्या चांगल्या, हुशार आणि निष्पाप मुलाला प्रभूने इतक्या लवकर का बोलावून घेतले? आमच्याकडून काही चूक झाली का? आम्ही आणखी काही करू शकलो असतो का?' रात्रीच्या शांततेत तुम्ही स्वतःलाच दोष देत असाल.

माझ्या प्रिय अलन आणि थाओ, आज प्रभूच्या या पवित्र शब्दांद्वारे मी तुमच्या हृदयावरील हा जड दगड पूर्णपणे काढून फेकून देऊ इच्छितो. जेव्हा शिष्यांनी येशूला विचारले होते की, "या माणसाच्या जन्मांध असण्याला कोण कारणीभूत आहे, हा स्वतः की याचे आई-वडील?" तेव्हा येशूने स्पष्ट शब्दांत सांगितले होते, "याने किंवा याच्या आई-वडिलांनी पाप केले नाही" (योहान ९:३).

बेनचे आजारपण ही देवाने दिलेली शिक्षा नव्हती, आणि ते तुमच्या नियंत्रणातही नव्हते. काही दुःखं, काही वादळं या जगात अचानक येतात, ज्यावर मानवी कष्टांची किंवा काळजीची कोणतीही मर्यादा चालत नाही. तुम्ही जगातील सर्वोत्तम आई-वडील आहात. तुम्ही बेनला जे प्रेम दिले, जी माया दिली, ती कोणत्याही औषधापेक्षा मोठी होती. तुम्ही त्याला जगाची सफर घडवून आणली, त्याला बोईंग ७३७ विमानांचे उड्डाण दाखवण्यासाठी विमानतळावर तासन्तास उभे राहिलात. तुम्ही त्याच्या स्वप्नांना पंख दिले. तुमच्या प्रेमामध्ये कोणतीही कमतरता नव्हती. आज स्वतःला त्या निरर्थक आत्मदोषातून आणि सुप्त अपराधीपणाच्या भावनेतून पूर्णपणे मुक्त करा. बेन तुमच्यावर खूप प्रेम करत होता आणि आजही करत आहे. तो स्वर्गातून तुमच्याकडे पाहत आहे आणि त्याला माहित आहे की तुम्ही त्याच्यासाठी आपले सर्वस्व पणाला लावले होते.

रायन, माझ्या प्रिय बाळा… तुझा मोठा भाऊ बेन हा तुझा सर्वात मोठा पाठीराखा होता. तो जरी आज डोळ्यांना दिसत नसला, तरी तो तुझ्या अगदी जवळ आहे. त्याने त्या फोटोमध्ये जसे तुला अत्यंत हळुवारपणे आपल्या कुशीत धरले होते, तसेच तो आज स्वर्गातून आपल्या प्रार्थनेच्या हातांनी तुला आणि तुझ्या आई-वडिलांना धरून ठेवत आहे. तुला तुझ्या आई-वडिलांसाठी धैर्याने आणि आनंदाने जगायचे आहे. तू एकटा नाहीस, तुझा दादा स्वर्गातून नेहमी तुझ्यावर लक्ष ठेवून आहे.

आज आपला लाडका बेंजामिन हा संत कार्लो अकुतीस आणि संत ऑगस्टिन यांच्यासोबत स्वर्गाच्या त्या भव्य मेजवानीत विसावला आहे. ज्या मुलाला तंत्रज्ञानाची आणि विमानांची इतकी आवड होती, तो आज देवाच्या त्या अनंत आकाशात मुक्तपणे विहार करत आहे. त्याची ‘कॉन चिम एअरलाइन्स’ आज स्वर्गाच्या अनंत सीमांवर उडत आहे, जिथे कोणताही आजार नाही, कोणतेही दुःख नाही आणि कोणताही विरह नाही.

बेनच्या दयाळू हृदयाच्या स्मरणात व्हिएतनाममधील कॅ माउ (Cà Mau) येथे जी पाण्याची विहीर बांधण्यात आली आहे—‘जॉन् द बॅप्टिस्टची विहीर’—ती आजही लोकांना जीवनदायी पाणी देत आहे. बेनच्या हातांनी या जगात जे प्रेमाचे काम केले, ते आज त्या पाण्याच्या रूपाने वाहत आहे. हीच त्याची खरी साक्ष आहे, जी कधीही मिटणार नाही.

माझ्या प्रिय ख्रिस्ती बांधवांनो, आज जेव्हा आपण या प्रार्थनेतून बाहेर पडू, तेव्हा आपल्यासोबत काय घेऊन जायचे आहे?

आज जेव्हा तुम्ही घरी जाल, तेव्हा आपल्या स्वतःच्या मशालीकडे पहा. तुमच्या अंतःकरणात विश्वासाचे, दयेचे आणि प्रेमाचे तेल पुरेसे आहे का? संत ऑगस्टिनने जसा आपल्या चुकांमधून शिकून आपल्या अंतःकरणात देवाच्या प्रेमाचे तेल भरले, तसेच आपणही दररोज लहान-लहान चांगल्या कर्मांद्वारे, प्रार्थनेद्वारे आणि दयेद्वारे आपल्या मशाली जळत्या ठेवूया. आज एक छोटासा संकल्प करा: आपल्या कुटुंबातील लोकांसाठी, आपल्या शेजाऱ्यांसाठी प्रेमाचा एक दिवा बना. कोणाचे तरी अश्रू पुसा. कोणालातरी प्रेमाने जवळ करा.

अलन, थाओ आणि रायन… बेन तुमच्यापासून दूर गेलेला नाही. तो फक्त देवाच्या त्या दुसऱ्या, अधिक प्रकाशमान खोलीत गेला आहे. तो तिथे दारापाशी उभा राहून, तुमच्यासाठी प्रार्थना करत, आपल्या चेहऱ्यावरचे ते गोड हसू घेऊन वाट पाहत आहे.

प्रभू येशू ख्रिस्ताची कृपा आणि माता मरीयेचे सांत्वन तुम्हा सर्वांसोबत सदैव राहो.

आमेन.